Leiderschap op Koers. Dat was het thema van de afgelopen Carmel Leiderschapsdag, dit jaar in Burgers’ Zoo in Arnhem. Een thema dat gelijk de vraag oproept: hoe houd je als leider de juiste koers in een wereld die continu verandert? Het antwoord bleek verrassend genoeg niet in droge stof te liggen, maar in de natuur om ons heen en in de geschiedenis van de bouwkunst. Hoe dat zit? Ik neem je mee in de lessen van die dag.

Natuurlijk leiderschap

Na de inspirerende inleiding van ons bestuur, waarbij ze de opbrengsten uit het ‘veldonderzoek’ tijdens de koersbijeenkomsten presenteerden met een aantal pijlers uit de nieuwe koers, kregen we een lezing van Eric de Blok. Vanuit biomimicry - de wetenschap die de kunst van de natuur afkijkt om menselijke vraagstukken te duiden - hield hij ons een spiegel voor. 

Twee metaforen bleven mij in het bijzonder bij. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, loopt de zilverrug gorilla niet altijd borstkloppend vooraan, maar vaak ‘achter’ de groep. Vanuit die positie overziet hij het geheel, beschermt hij de kwetsbaren en zorgt hij ervoor dat iedereen mee kan komen. Dat is leiderschap als vangnet en niet als schild. 

Ook de sonar van de vleermuis kwam ter sprake. Vleermuizen sturen namelijk continu signalen uit. Zodra hun sonar bijvoorbeeld een muur detecteert, veranderen zij van koers. Waar mensen mogelijk geneigd zijn om niet goed te luisteren naar omgevingsgeluiden en tegen de muur aan te botsen, kiest de vleermuis een andere richting. Conclusie? Leiderschap vraagt ook om luisteren naar de feedback van je omgeving en juist durven bij te sturen vóór de klap.

De eend als strategisch leider

Bij de rondgang door de dierentuin kregen we de opdracht om een dier/omgeving op de foto te zetten die voor jou inspirerend is als het gaat om leiderschap. Ik koos voor een dier dat we dagelijks zien, maar vaak onderschatten: de eend. 

Wanneer je een groep eenden ziet vliegen in een V-formatie, zie je pure aerodynamische efficiëntie. Uit onderzoek blijkt dat de vogel achter de voorganger profiteert van de opwaartse luchtstroom, wat de vliegprestatie verhoogt. Maar de echte les in leiderschap zit in de wissel. De leider voorop vangt de meeste wind en raakt het snelste vermoeid. Zodra dat gebeurt, laat hij zich zonder ego terugzakken in de formatie en neemt een andere eend de koppositie over. Zo leert de eend ons dat leiderschap niet per definitie een vaste positie is, maar een gedeelde verantwoordelijkheid. Een goede leider durft ruimte te maken zodat anderen kunnen schitteren. 

De kathedraalbouwer 

Spreker Daan Quakernaat sloot de dag af. Hij trok een prachtige parallel tussen leiderschap en het bouwen van een kathedraal. 
Bouwers van middeleeuwse kathedralen wisten vooraf dat ze het eindresultaat van hun werk waarschijnlijk nooit zouden meemaken: de bouw duurde vaak honderden jaren. Dat vereist visie en realisme.  
Wanneer een muur tijdens de bouw instortte, bleven de bouwers niet hopen op een wonder, maar zij bouwden de muur opnieuw en vaak op een andere manier. Daaruit kunnen we leren dat falen niet erg is, zolang je het erkent, ervan leert en opnieuw durft te beginnen met bouwen. 

Leiderschap op koers

De kern voor mij? Leiderschap betekent niet blindelings vasthouden aan een vooraf uitgestippelde route. Het gaat om het hebben van een doel, terwijl je durft mee te bewegen en eventueel onderweg je koers aanpast.

Leiderschap is evolutionair. Het vergt de rust om áchter de groep te lopen, het ego aan de kant te zetten voor het collectief, en de moed om een misstap af te breken en opnieuw te bouwen.
Een leider op koers is als een zeeloods, die navigeert en iedereen veilig in de haven krijgt. 

De koers is uitgezet. Tijd om te bouwen.


Fotografie: Niki Kits-Polman