Nog maar enkele maanden terug publiceerden we een artikel over Artificial Intelligence (AI) in het onderwijs. De belangstelling is groot, blijkt uit de groei van de Carmelbrede AI Community. Die telt nu al meer dan 300 deelnemers en het aantal stijgt nog steeds. Dat roept de vraag op: wat doen we al met AI?

Marieke van Osch, programmamanager AI bij Carmel, maakt een rondje langs de scholen om praktijkverhalen en vragen op te halen. Ze vertelt er gedreven over: “Ik zie heel veel enthousiasme. En veel boeiende experimenten. Het is overweldigend, we zouden eigenlijk meer pilots willen starten. Wat me verder opvalt: het gaat soms voor docenten niet snel genoeg.”

Natuurlijk krijgt ze ook veel kritische vragen. Soms klinkt de zorg dat de inzet van AI ten koste gaat van het creatieve brein van leerlingen. Bij Scholengroep Carmel Hengelo heeft ze zelfs een ‘anti-AI-les’ verzorgd, samen met een muziekdocent. Leerlingen moesten met behulp van AI  zelf een liedje schrijven. Naderhand werd het beluisterd. “Je kon het verschil goed horen”, vindt Marieke, “AI maakt een soort eenheidsworst, als leerlingen zelf musiceren klinkt het mooier. Dat heeft meer gevoel.”

Het is goed om ook daarop te wijzen, vindt Marieke. “We moeten ons realiseren dat we steeds kritisch moeten zijn over wat AI ons voorschotelt. En we moeten leren er verantwoord mee om te gaan, dat geldt voor ons en voor onze leerlingen.”

Pilot: begeleiding profielwerkstuk

Op het Bonhoeffer College in Enschede wordt in samenwerking met de Universiteit Twente (UT) een chatbot beproefd om leerlingen te ondersteunen bij het maken van een profielwerkstuk (PWS). “Vaak hebben ze wel een idee, maar weten ze niet hoe ze scherp moeten formuleren”, licht Karin Moes, mentor 6 vwo, toe. De chatbot helpt ze daarbij. “Die begint met de vraag of je onderzoek wilt verrichten of een ontwerp wilt maken. Daarna volgt de vraag wat je profiel is, en zo gaat het steeds verder de diepte in. De chatbot blijft doorvragen, maar geeft geen antwoorden. Die moeten van de leerling komen.”

Het doel is tweeledig. “Allereerst een kwalitatief beter profielwerkstuk, als voorbereiding op hun vervolgstudie. De chatbot maakt het leerlingen niet gemakkelijker, 
maar leert hen focussen. Van ‘Ik wil iets doen met…’ naar een doordachte onderzoeksvraag.” Zo komt de tweede doelstelling in beeld: “De chatbot is ook ontworpen om 
de werkdruk voor de begeleiders te verlichten. Zeker in de beginfase leggen leerlingen een groot beslag op de tijd van hun begeleiders. AI neemt een deel van die werkdruk weg.”

Verrijking
Aan de chatbot is uiteraard het nodige werk voorafgegaan. In samenwerking met de professionele leergemeenschap Onderzoeken & Ontwerpen van de UT is vastgesteld welke vaardigheden tijdens het PWS-traject moeten worden ontwikkeld. Leerlingen volgen workshops waarin functie en werking van de chatbot aan de orde komen. Docenten volgen intervisies. De leerlingen zijn positief, weet Karin: “Ze vinden het een verrijking. Ze zien waaraan ze moeten werken, waar ze op moeten letten en waaraan ze moeten voldoen. En ze leren om kritisch te zijn en op de betrouwbaarheid van bronnen te letten.”

Voor de goede orde: de chatbot schrijft het profielwerkstuk niet, dat blijft een taak voor de leerlingen. Karin: “Ze mogen AI gebruiken, mits ze in een logboek vermelden welke chatbots ze hebben benut. Op die manier is het gebruik te verantwoorden.”

Nóg verder kijken
Heeft ze dan nog wensen? “Ik zou graag willen dat we chatbots per vakgebied ontwikkelen. Plus een chatbot voor ouders, bijvoorbeeld op basis van het examenreglement. En dat we digitale geletterdheid vanaf de eerste klas stimuleren. Ons onderwijs is gebaseerd op regels uit de  19e eeuw, wordt vooral gegeven door leraren uit de 20e eeuw, aan leerlingen uit de 21e eeuw. Laten we proberen  het onderwijs wat meer bij de tijd te brengen.”

Blijvertje 
Karins laatste opmerkingen spreken Marieke zeer aan. “AI is een blijvertje, het gaat niet meer weg en komt steeds dichterbij”, benadrukt ze. “Het is onze opdracht om onze leerlingen te leren er verantwoord gebruik van te maken en daarbij kritisch te blijven. Daarvoor is inderdaad nodig dat iedereen digitaal geletterd is en met AI leert omgaan. Dat geldt voor onze leerlingen, maar evengoed voor  docenten en ondersteuners.”

Carmel Gedragscode AI

Werk je bij Carmel en ga je aan de slag met AI voor je werk? Check de Carmel Gedragscode AI voor slim en veilig gebruik. Er is ook een versie voor leerlingen.

> En: meld je aan voor de community!

> Lees ook over de pilot 'notulen uitwerken'.
> Lees ook over de pilot 'lesmatieriaal maken'.


Tekst: Hans Morssinkhof
Fotografie: Niki Kits-Polman