Over het Carmel Ontwikkelkompas Leraren
dinsdag 25 november 2025
Op de foto: Femke Gerritsen, Wiebo Spoelstra en Martijntje Schepel Op de tafel in de directiekamer van het Etty Hillesum Lyceum in Deventer ligt een veelkleurige ‘praatplaat’. ’Carmel Ontwikkelkompas Leraren’, staat er in grote letters boven. Het is een uitnodiging aan leraren om zich verder te ontwikkelen. “Dat vragen we van onze leerlingen, dus ook van onszelf”, zegt Wiebo Spoelstra, voorzitter van de centrale directie van de scholengemeenschap in Deventer. Met Wiebo aan tafel zitten Martijntje Schepel, opleidingscoördinator van Pius-Canisius, en Femke Gerritsen, coördinator onderwijs en ICT van Bonhoeffer College.
Het Ontwikkelkompas ziet er aangenaam overzichtelijk uit. Met vijf richtingen: ‘Het leren van leerlingen’, ‘Het ontwikkelen van onderwijs’, ‘Het ondersteunen van (aanstaande) collega’s’, ‘Het organiseren van onderwijs’ en ‘Het verbinden van het leren met buiten.’ Per richting zijn er onderverdelingen. Om een voorbeeld te noemen: wie meer wil op het gebied van het leren van leerlingen, kan kiezen uit ‘pedagogisch’, ‘vakinhoudelijk’ en ‘didactisch.’ Er staan concrete voorbeeldrollen bij. Zoals ‘mentor’, ‘expert vakinhoud’ of ‘begeleider debatclub.’ Dat maakt het Ontwikkelkompas overzichtelijk en concreet, waardoor het de leraar helpt bij het kiezen van een route om zich verder te ontwikkelen. Want dat wordt verwacht. Zie Koers 2025, het visiedocument van Stichting Carmelcollege: “Wat voor onze leerlingen geldt, geldt ook voor onze medewerkers: we leren een leven lang, we ontwikkelen ons continu (vanuit brede vorming) omdat de toekomst dat van ons vraagt, en omdat het hier en nu dat van ons vraagt.” Ofwel: wat we van onze leerlingen verwachten, verwachten we ook van onze leraren.
Er is wel een kanttekening. Lesgeven blijft de basis van het leraarsvak. Maar tegelijkertijd is het vak veel omvattender en breder, en biedt het volop mogelijkheden voor verdere ontwikkeling. Het Ontwikkelkompas laat deze in één oogopslag zien, en onderstreept hoe Carmel invulling wil geven aan het eigen beroepsbeeld van de leraar. Met steeds één doel: het helpen leren van de leerling. Een leraar, die de gelegenheid krijgt talenten meer in te zetten, of interesses uit te diepen, blijft enthousiast. In tijden, waarin het moeilijk is leraren te vinden, is dat een belangrijk punt.
“Ik verwacht dat het Ontwikkelkompas leraren helpt”, zegt Martijntje Schepel, opleidingscoördinator van Pius-Canisius, locatie Canisius in Almelo. “Het kan diepgang geven aan de gesprekkencyclus. Noem het bewustwording: met het Ontwikkelkompas voor je, kun je letterlijk zien welke mogelijkheden je hebt. Ik denk dat het stimuleert en dat het energie geeft.”
Zo gaat het Etty Hillesum Lyceum het Ontwikkelkompas inzetten, legt Wiebo uit. “In de gesprekkencyclus willen we nog meer gaan vragen wat iemand wil. Het Ontwikkelkompas kan hierbij helpen.” Vooral dat - weet Femke Gerritsen, coördinator onderwijs en ICT van Bonhoeffer College in Enschede - leidde tot het besluit om het samen te stellen. Er is Carmelbreed over nagedacht en er is dankbaar gebruikgemaakt van wetenschappelijke inzichten, ervaringen en documenten over het beroeps-beeld van de leraar. Femke: “We leren steeds meer van en met elkaar en we ontwikkelen samen steeds meer aanbod. Carmel is een kweekvijver voor talent, dat willen we bevorderen.”
“We brengen de ontwikkeling van de organisatie en de ontwikkeling van de individuele leraar bij elkaar”, zegt Wiebo. "Dat is onontkoombaar", stelt Martijntje. “De maatschappij verandert, onze leerlingen veranderen, daarin moeten we meegaan.” "En dat was lang niet vanzelfsprekend", weet Wiebo. “Het onderwijs heeft traditioneel geen goede leercultuur. Je was soms veertig jaar koning in je eigen lokaal. Zulke leraren hebben we niet meer, maar we willen een volgende stap zetten.”
Dat breng Femke op een vraag aan Wiebo: “Wat zou je verder willen ontwikkelen?” Hij denkt even na en zegt dan: “De kern van ons vak bestaat voor mij uit didactiek en pedagogiek. Die laatste is het belangrijkst, daar gaat het om de relatie, die je als leraar met je leerlingen opbouwt. Hoe geef je die vorm? Die vraag verdient continu aandacht, dát is het echte ambacht.” Femke knikt: “De leraar moet het leren van de leerlingen goed begrijpen” Wiebo: “Liever dan over het leren van onze leerlingen, heb ik het over de ontwikkeling van onze leerlingen. Onze opdracht is breder, die omvat niet alleen het cognitieve.”
Ook op dat vlak kan het Ontwikkelkompas zijn waarde bewijzen. Wiebo: “Je kunt ervoor kiezen om je verder te verdiepen in wat jou boeit, je kunt ook verbreden. Het kan samengaan. En dat past bij onze opdracht: wij moeten zelf uitstralen dat je je elke dag ontwikkelt. Dat vraagt om een context waarin leren vanzelfsprekend is. En dan is het mooi dat steeds meer scholen opleidingsscholen zijn, die beginnende leraren begeleiden. Als je zo’n jonge collega observeert, ga je zelf ook reflecteren. ‘Hoe doe ik het zelf, wat zou ik nog willen leren?’ Dat stimuleert.”
“Het kan ook helpen om verder dan je eigen school te kijken”, valt Femke hem bij. “Ik heb zo’n tien jaar voor de klas gestaan, daarna werd ik gedetacheerd bij Hogeschool Saxion. Zo heb ik het leren binnen de school verbonden met het leren buiten de school.” Ook Martijntje heeft bij Saxion gewerkt, als onderzoeksdocent en scriptiebegeleider. “Die ervaringen helpen me nu weer op school.” En Femke weer: “Ik gun het iedereen om zo eens verder te kijken.” Martijntje knikt: “Het is soms goed om buiten de veilige zone van de eigen school te treden, om uit je comfortzone te stappen.”
“Je gaat het pas zien als je het doorhebt”, citeert Wiebo vervolgens Johan Cruijff. “Op instellingsniveau houden we audits. Het is leerzaam om in andere scholen te kijken, je ziet altijd weer nieuwe dingen die je op je eigen school weer kunt benutten.”
Bijna vanzelf dient zich nu nog een andere betekenis van het Ontwikkelkompas aan. “Je kunt het ook als team gebruiken. Hebben we alle gewenste kwaliteiten in eigen midden? Hebben we nog iets nodig, en wie is daarvoor dan het meest geschikt? Het Ontwikkelkompas gaat verder dan de individuele leraar”, verduidelijkt Femke. “Zo kan het ook een rol spelen bij de werving van nieuwe collega’s voor het team. Wat hebben we nog nodig? Dat kun je betrekken bij de sollicitatiegesprekken. Het Ontwikkelkompas kan zowel individuele docenten, als teams en instellingen verder helpen.”
Het Carmel Ontwikkelkompas Leraren geeft inspiratie en richting om jezelf te ontwikkelen in waardevolle rollen. Je vindt het Ontwikkelkompas bij de Carmel Academie (Carmel Intranet) op de pagina voor leraren. Daar vind je bovendien meer informatie. Zo zijn per richting drie kernpunten uitgewerkt, die echt belangrijk zijn.
Bijvoorbeeld bij het ‘leren van leerlingen > pedagogisch’ staan de kernpunten ‘veilig’, ‘contact’ en ‘brede vorming’ beschreven. Je vindt er ook verschillende versies om te downloaden, bijvoorbeeld voor teamsessies.
> Werk je bij Carmel? Check dan het ‘Carmel Ontwikkelkompas Leraren’! Tekst: Hans Morssinkhof Fotografie: Niki Kits-Polman
Categorieën: Nieuws/ Uitgelicht Tags: Vertoningen: 348