Een gezonde geest in een gezond lichaam

We weten het eigenlijk allemaal: ons hoofd draait overuren. In een wereld waarin alles sneller, zichtbaarder en maakbaarder is dan ooit, staat presteren centraal. Zeker in het onderwijs. Cijfers, toetsen, niveaus - ze wegen zwaar. Onze samenleving koppelt succes nog te vaak aan wat je kunt, niet aan hoe je je voelt.

Lummeltijd = onderhoud

Tegelijkertijd zie ik onze leerlingen worstelen met prestatiedruk, stress en overprikkeling. Hun hoofden lijken vol, hun agenda’s nog voller. Ik hoor van hen dat even niets doen bijna voelt als tijdverspilling. Alsof lummelen een luxe is die je je niet kunt veroorloven.
Maar juist dat nietsdoen, die lummeltijd, is van levensbelang. Korte momenten op de dag waarin je even helemaal niets hoeft. Hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder laat zien dat zulke rustmomenten je hersenen helpen herstellen van inspanning. In die stiltes ontstaan nieuwe verbindingen; het brein krijgt de kans om informatie te ordenen, waardoor je beter leert én je je beter voelt. Lummelen is geen luiheid, het is onderhoud.

Tijd voor het hoofd

Hoe zou het zijn als we tijd voor het hoofd zouden inroosteren? Een uur waarin welzijn centraal staat: waarin ruimte is voor ademhalen, wandelen, mijmeren, praten over stress of gewoon even helemaal niets. Natuurlijk roept dat vragen op. Waar halen we dat uur vandaan? Wie begeleidt het? En wat levert het op?  Misschien liggen de antwoorden dichterbij dan we denken. Neem bijvoorbeeld de uitvaluren, momenten waarop lessen toch niet doorgaan. Die kun je op talloze manieren waardevol inrichten, zónder opgeleide docenten. Denk aan gezamenlijke wandelingen, creatieve activiteiten, gesprekken, muziek luisteren of gewoon even stil zijn. Belangrijk is niet wat je doet, maar dat er ruimte is om even niets te moeten. Kortom: misschien hoeft het niet groot of ingewikkeld te zijn, en begint het al met de erkenning dat leren niet alleen over kennis gaat, maar ook over rust, gevoel en veerkracht.

‘Kennis is maar de helft’

Hoe mooi dat ik werk binnen een stichting waar als een van de belangrijkste waarden luidt: “Kennis is (maar) de helft”. Waar we weten dat onderwijs pas écht compleet is als er ook ruimte is om mens te zijn.
Laten we onze leerlingen meer lummeltijd gunnen: momenten waarop ze mogen ademen, herstellen en groeien. Zo kunnen ze hun kennis beter verwerken, mentaal sterk blijven en kunnen ze er zijn voor anderen. Ieder mens, heel de mens, alle mensen. Dat kan pas als je zelf mens bent. 

“Nemo potest dare quod non habet.”
Niemand kan geven wat hij niet bezit.


Evelyne Laan-Engels, 
Lid centrale directie Bonhoeffer College

Werkt bij Carmel sinds: 1 mei 2025.
Houdt van: Ontwikkeling van mensen en lachen.
Bijzonder: Als ik niet sport, word ik grumpy.


Fotografie: Niki Kits-Polman