Opschieten, afmaken én door! In het hectische schoolleven van elke dag gunnen we onszelf weinig tijd om stil te staan. Daarom gingen medewerkers van Het Twickel College in Hengelo anderhalve dag op ‘retraite’ in het Karmelietenklooster in Zenderen. Ze kwamen met een opgeladen batterij weer terug en kunnen het echt iedereen aanraden.

Een paar jaar geleden reflecteerden karmelieten in Carmel Magazine op gesprekken met leerlingen en collega’s van Carmelscholen. Nu zijn de rollen omgedraaid en gaan Carmelmedewerkers op bezoek bij Karmelieten. Medewerkers van Het Twickel College Hengelo gingen op retraite in Zenderen en delen hun ervaringen. Wat kunnen we vanuit onze gedeelde waarden – elke mens, heel de mens, alle mensen – van elkaar leren?

Stilte. Dat is wat je hoort – nee, vóelt – als de grote houten toegangsdeur van het klooster in Zenderen achter je is dichtgegaan. Het is niet stil in de zin dat er niets te horen is. Er wordt gewoon gepraat, met elkaar en met zuster Paula, die ons bij de deur ophaalt. Even verderop klinkt het geluid van een deur die opengaat en voetstappen in de gang: leden van de leefgemeenschap die op weg zijn naar de gemeenschapsruimte. Geen absolute stilte dus. Maar wel een soort ‘verstilling’ waardoor je vanzelf rustig wordt. 

Weg uit de hectiek

Het is precies die kwaliteit van het Karmelietenklooster in Zenderen die locatiedirecteur Merle Busscher van Het Twickel College Hengelo op het idee bracht hier eens met leerlingen naartoe te gaan. Even weg uit de hectiek van schoolwerk, bijbaantjes en social media. Even terugkomen bij jezelf, zonder overdosis aan prikkels: het leek haar een heel mooi plan. Maar vóór je zoiets met leerlingen doet, moet je het eerst zelf ervaren hebben. Dus vertrok Merle met een groepje collega’s op een vrijdagmiddag in april 2024 voor het eerst naar Zenderen voor anderhalve dag retraite.

Rust en ruimte

‘Retraite’ is een woord waar maar weinig mensen tegenwoordig affiniteit mee hebben. Het klinkt als iets wat je doet als je overtuigd rooms-katholiek bent of jezelf intensief bezighoudt met spiritualiteit. Het klinkt niet zozeer als iets wat je onderneemt met mensen met wie je beroepsmatig samenwerkt. Toch is dat een misvatting, zeggen de Twickelmedewerkers die een retraite meemaakten. Het is wel iets anders dan een meerdaagse conferentie of een paar dagen met het team op de hei. “Daar heb je meestal een werkgerelateerd programma”, zegt docent Laura Wesselink. “Hoe worden we een beter team, hoe kunnen we efficiënter samenwerken? Naar een retraite kom je niet met een concreet doel. Hier kom je om rust en ruimte te ervaren.” 

  
Merle en Simoné

Terugkeer naar jouw bron

“Op retraite gaan is terugkeren naar de bron in je leven”, omschrijft Paula Tielemans. Zij is een van degenen die vanuit de Karmel de retraites voor Carmelmedewerkers (er zijn er inmiddels twee geweest) heeft begeleid. “Je stelt jezelf de vraag: waar gaat mijn leven over? Misschien is jouw bron de God van het christendom, misschien vind je die in een andere religieuze traditie of misschien heb je er geen naam voor. Maar ieder mens is bezig met levensvragen en een retraite nodigt je uit om bij jouw levensvragen stil te staan. Om weer in contact te komen met jouw bron.”

Afwisselend programma

Dat ‘in contact komen’ kun je op allerlei manieren aanpakken. Want – nog zo’n misvatting – tijdens een retraite hoef je echt niet de hele dag zittend op een kussen te mediteren. “Samen met de begeleiders vanuit de Karmel hebben we een afwisselend programma samengesteld”, vertelt Merle. “We beginnen met een activiteit waardoor je tot rust komt na een drukke werkweek, vaak rondom een inspirerende tekst. Ook doorlopen we het labyrint dat in de kloostertuin ligt: dat is een oefening in het omgaan met de vragen in je leven. Soms doen we een stiltewandeling. We eten samen, we maken een viering van de kloostergemeenschap mee. En we eindigen met een creatieve verwerkingsvorm.”

Alles mag

Die creatieve verwerking werd de eerste keren begeleid door Simoné Engbersen, die behalve docent ook kunstzinnig coach is. “Het idee is dat je iets verbeeldt van de inzichten die jij hebt opgedaan”, zegt zij. “Een creatieve vorm werkt heel goed omdat je in een retraite veel bezig bent met symboliek. En onze ‘binnenkant’ verstaat symbolen dikwijls beter in de vorm van beelden dan van woorden. Je kunt gaan schilderen, een beeld maken … alles kan en mag.” 

  
Hans en Laura

Voor iedereen

Een retraite kan voor iedereen een welkom rustmoment zijn in het hectische schoolleven, is de ervaring van de Twickelmedewerkers aan tafel. Leeftijd, gender, functie in de school, het maakt niet uit. “Jong of oud, schoolleider of conciërge; voor iedereen is het goed om even stil te staan en te kijken: wat heb ik tot nu toe gedaan, wie ben ik geworden en waar wil ik naartoe?”, vindt technisch onderwijsassistent Hans Pellen, die in zijn leven al heel wat retraites heeft gedaan.

Zelfkennis

Een retraite kan je ook beter in staat stellen om er voor anderen te zijn. Paula: “De langste reis is de reis naar binnen, heeft voormalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties Dag Hammerskjöld ooit gezegd. Wat mij in de retraites met Carmelmedewerkers heeft geraakt, is hoe gepassioneerd ze in hun werk staan. Maar ook: hoe je je in het werk op een school kunt verliezen. Ik denk dat een retraite een goede manier kan zijn om jezelf en je eigen grenzen beter te leren kennen.” Zo heeft Simoné het ook ervaren: “Het is heerlijk om even leeg te worden en er daarna weer voor anderen te zijn.”

Geen druk

Maar hoe is het om zo’n retraite te doen met mensen met wie je beroepsmatig samenwerkt? Word je niet gedwongen om dingen te delen die je liever alleen met vrienden bespreekt? Merle benadrukt dat vrijheid het uitgangspunt is. “Je wordt uitgenodigd om mee te doen, maar je hebt alle ruimte om je eigen grenzen te bewaken. Er is heel veel onderling respect. En sowieso is de afspraak: wat hier gebeurt, blijft hier.” 
Paula vult aan: “Natuurlijk vindt de een het makkelijker om iets te delen dan de ander. Maar dat maakt helemaal niets uit. Niemand bezit de waarheid. Het gaat over wat het jou zegt, voor jouw leven.” 


Paula

Pas op de plaats

De medewerkers die meededen, hebben veel aan de retraite gehad. “Het is niet zo dat ik ineens heel anders in mijn werk sta”, zegt Laura. “Maar voor mezelf heb ik er wel veel uitgehaald. Dat ik vaker een pas op de plaats wil maken bijvoorbeeld. Vaker de rust wil opzoeken, weer eens wat meer creatief bezig wil zijn, want dat vond ik tijdens de retraite heerlijk om te doen.”

Voor Hans was de retraite een stap in een al langer lopend proces van terugkijken en verklaren. Zijn ervaring is dat je daar milder van wordt. “In de verstilling van een retraite kun je goed luisteren naar jezelf. Je gaat beter begrijpen waarom bepaalde dingen in je leven wel, en andere dingen niet zijn gelukt. Daardoor krijg je ook meer begrip voor een leerling of een collega bij wie iets even niet wil lukken. Je krijgt respect voor de imperfectie van je medemens.”

Ook kom je dieper in contact met collega’s die je voorheen niet kende of hooguit in het voorbijgaan gedag zei. “In de retraite ontmoet je jezelf, maar ook de ander op een dieper niveau dan het werk van alledag”, zegt Simoné. “Na afloop zie je elkaar anders, met meer inhoud. Juist daarom zou ik het leuk vinden als in de toekomst veel meer collega’s aan een retraite zouden deelnemen.”

Elke mens, heel de mens, alle mensen

Voor medewerkers van Scholengroep Carmel Hengelo worden komend schooljaar opnieuw twee retraites georganiseerd. Hebben eenmaal voldoende collega’s ermee kennisgemaakt, dan hoopt de school ook retraites voor leerlingen te kunnen gaan organiseren. Merle, die het initiatief voor de eerste retraites nam, wil graag helpen om dit ook voor medewerkers van andere Carmelscholen mogelijk te maken. “Ik ben in mijn vrije tijd actief in de Karmelbeweging in de regio Twente en daar zie ik hoeveel Karmel en Carmel gemeen hebben”, zegt zij. “Het motto ‘Elke mens, heel de mens, alle mensen’ inspireert ons allemaal. Het past bij de traditie van de Karmelieten om er als gemeenschap voor de samenleving te willen zijn. En voor Carmelmedewerkers kan een moment van verstilling bij Karmel een welkome adempauze zijn in het drukke schoolleven. Dus waarom zouden we de banden niet versterken?” Ze lacht en zegt dan: “Dit is een van de dingen die de retraite mij heeft gebracht. Gewoon de moed om als ik een idee heb, dat ook te uiten. Ik was daar altijd een beetje voorzichtig mee, maar nu denk ik: ik mag hier best eens voor gaan staan. Bij deze dus. En iedereen die wil meedenken, mag me mailen!”

Wil jij ook wel eens een retraite meemaken, als individu of samen met collega’s? Of wil je dit als leidinggevende mogelijk maken voor jouw school of jouw team? Mail dan naar [email protected].


Tekst: Suzanne Visser
Fotografie: Niki Kits Polman